Erik van Loon, Forty letters to
women in war
Erik van Loon is een initiatiefrijk
kunstenaar. Ik soms hier een aantal activiteiten van hem op – de
lijst is niet uitputtend - de zwemtocht rond het Noordereiland (de
Rotterdam Swim), het vieren van Aquarius UN Wereldwaterdag, het Lof
der Zotheidsfestival, de Jeugdzomeruniversiteit, het Internationaal
Jeugdfilmfestival en last but not least, de 14 Mei herdenking.
Dat laatste verbindt ons
Als fractievoorzitter van de
Stadspartij nam ik immers het initiatief tot aanleg van
de Brandgrens. En de Brandgrens was
aanleiding voor Erik van Loon om tot een 14 Mei Herdenking te komen
in een bijzondere vorm.
Sinds 2015 organiseert Erik een
herdenking, waarbij Rotterdammers op straathoeken van de Brandgrens
een aan 14 Mei gerelateerd gedicht voordragen.
In 2025 gebeurde dat op 85
straathoeken. Het gedicht was toen het befaamde “ Und was bekam des
Soldaten Weib?” van Bertold Brecht .
Een Duitse soldaat zendt een
luxe-cadeautje aan zijn vrouw uit iedere stad die de
Wehrmacht inneemt. Vanuit Praag een
paar hoge hakken-schoenen, uit Warschau een fijn linnen hemd, uit
Oslo een bontkraag, uit Rotterdam een mooie hoed, uit Brussel een
glacé handschoenenpaar, uit Tripoli een halssnoer, maar uit Rusland
ontvangt des Soldaten Weib ...een weduwenvoile! En zo eindigt
dat Lied.
Ook andere gebombardeerde steden zijn
van toen af aan in het Herdenken betrokken. Vorig jaar door middel
van een driedaags Festival, geopend in Warschau ( 2 Mei), dan
Dresden(13 Mei) en het Slotfestival (14 Mei ) in Rotterdam.
“In het buitenland is de impact van
het Bombardement veelal onbekend” aldus van Loon: “Door de
herdenking internationaal te maken, leggen we verbinding met steden,
die eenzelfde geschiedenis van verwoesting hebben meegemaakt. “
Dit jaar (2026) staat het herdenken in
het teken van het gedicht “Blitz” van Marie Desiree Anderson en
voert de Herdenkingsroute langs Londen (11 Mei), Hawkings en Dover
(12 Mei), Duinkerken en Antwerpen (13 Mei) en eindigt traditiegetrouw
op 14 Mei in Rotterdam .
Ter gelegenheid van deze derde
internationale 14 Mei Herdenking lanceerde Erik van Loon op 7 maart.
jl. in Boekhandel van Gennep zijn nieuwste boek Forty letters
to women in war.
Het is een opmerkelijk boek.
In veertig, zorgvuldig opgestelde
persoonlijke brieven voor even zoveel vrouwen transformeert Erik van
Loon de verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog tot intieme,
grotendeels biografische brieven over vooral veerkracht en moed.
Bekende namen ontbreken niet. Zoals die
van Josephine Baker, de ster van de in de Jaren Dertig befaamde Revue
Nègre
in Parijs, maar óók
actief lid van het Franse Verzet, de Resistance.
Simone Veil, die Auschwitz wist te
overleven en in 1979 de eerste vrouwelijke voorzitter van her
Europese parlement werd,.
Sophie Scholl, leidster van de Duister
studentenverzetsgroep Die Weidde Rose, in 1942 in München
geëxecuteerd.
En de fameuze oorlogsfotografe Lee
Miller.
Maar het boek is grotendeels gewijd aan
de leven van minder of zelfs geheel onbekend gebleven vrouwen, actief
tijdens de Tweede Wereldoorlog .
Ik noem er hier twee. Joukje Smits en
Kitty van de Have. De twee Rotterdamse vrouwen in het boek.
De naam van Joukje Smit als
verzetsstrijdster was Clara. Ze werd gearresteerd en afgevoerd naar
een subkamp van Dachau, dat zij wist te overleven.
Erik van Loon kwam erachter dat zij
onderwijzeres was geweest op een school in Rotterdam – West.
Van Loon bezocht de school met het
voorstel dat men aldaar op enigerlei wijze een gedenkteken voor haar
zou aanbrengen. Desnoods iets kleins als een zitbankje bv. Men wilde
er niet aan.
Verzetsstrijdster Joukje Smit wordt
niet herdacht in Rotterdam. .
Bepaald schrijnend is het
niet-herdenken van Kitty van de Have
Kitty van de Have werd geliquideerd
door haar verzetsgroep een maand (12 Juni 1945) nadat de oorlog
beëindigd en de rechtsstaat in Nederland was hersteld , en haar
fussilering was dus moord.
Men bracht haar om, niet omdat zij ook
maar iets fout gedaan of een 'verraadster' was of iets dergelijke,
maar omdat wat zij teveel wist.
Een aantal van haar
collega-verzetstrijders was zich te buiten gegaan aan gewapende
roofovervallen, die niets te maken hadden met verzet maar uitsluitend
met financieel gewin. En men wist dat zij op het punt stond daarover
te spreken.
Kitty van de Have werd gedood en
gedumpt in twee jute zakken in de haven.
Haar lichaam werd gevonden en toen. ...
met militaire eer begraven!
Maar het Openbaar Ministerie kreeg van
hogerhand de opdracht haar moordenaars niet te vervolgen.”Het
Verzet was Heilig”.
Het is mij bekend, dat
straatnamencommissie van Rotterdam naarstig zoekt naar namen van
vrouwen, die het waard zijn dat een straatnaam naar ze wordt
vernoemd.
Wel, hier is een duidelijke kandidate!
Erik van Loon, Forty letters to
women in war, uitgave House of Craziness, Rotterdam. Prijs: 20 euro
